0-5 Yaş Arası Çocuklarda Sosyal Beceriler ve Oyun Gelişimi

Psikolog Nazlı Nur Deniz Ergin
29 Mar
2 dakikada okunur

Oyun, çocukların dünyayı keşfetme, duygularını ifade etme ve çevreleriyle bağ kurma dilidir. Erken çocukluk döneminde bir çocuğun oynadığı oyunlar ve gösterdiği sosyal tepkiler, onun bilişsel ve duygusal gelişiminin en önemli aynalarından biridir.

Peki, bebeğinizin veya çocuğunuzun aylara ve yaşlara göre hangi sosyal becerileri kazanması, nasıl oyunlar oynaması beklenir? İşte doğumdan 5 yaşa kadar adım adım sosyal beceri ve oyun gelişimi rehberi:

Doğum - 2 Aylık: İlk Temaslar

Bu dönemde bebekler dünyayı daha çok görsel ve işitsel olarak algılamaya başlar.

İnsan yüzüne bakma eğilimindedir.
Bazı basit yüz ifadelerini taklit edebilir.
Sesin geldiği yöne doğru yönelir veya o yöne bakar.

2 - 4 Aylık: İlk Gülümsemeler ve Keşifler

Sosyalleşmenin ilk tohumları bu aylarda atılır. Bedenini keşfetmeye başlar.

Sosyal gülümseme başlar ve kısa mesafelerde bilinçli göz teması kurar.
Kıpırdatarak, birbirine sürterek kendi ayakları ve elleriyle oynar.

4 - 6 Aylık: Etkileşim ve Şefkat Arayışı

Bebek artık çevresindeki dünyayla aktif bir iletişim kurma çabasındadır.

Daha geniş bir yelpazedeki yüz ifadelerini taklit eder.
Alışılmış kişileri uzaktan tanır.
Sevgi ve şefkat arar (Örneğin; kucaklanmak ve sarılmak için kollarını kaldırır).
Oyuncaklara uzanır ve onları kavrar (Örn. Oyun matının üzerindeki oyuncaklarına vurur).
Oyuncakları tutabilir ve sallayabilir (Örn. Çıngırakla ses çıkarabilir).

6 - 9 Aylık: Tercihler ve İletişim

Bu evrede yabancı kaygısı başlayabilir ve bebek ne istediğini daha net belli eder.

Tanıdık insanlarla yabancıları ayırt eder (Örn. Tanımadığı kişilere göre annesine farklı davranır).
Farklı oyuncaklarla oynar ama oynamayı özellikle sevdiği, tercih ettiği favori oyuncakları vardır.
Seslere ses çıkararak yanıt verir.
İletişim kurmak için jestleri kullanır (Örn. Nesneye ulaşabilen yetişkine bakarken elini istenen nesneye doğru uzatır).
"Ce-ee" gibi basit sosyal oyunlar oynar.

12 - 18 Aylık: Taklit ve Sıralama

Fiziksel bağımsızlığın artmasıyla oyunlar da şekil değiştirir.

Basit rol yapma oyunları oynar (Örn. Oyuncak bebeğe boş bardaktan su içirme).
Boya kalemleri ile ilk karalamalarını yapar.
Oyuncakları belli bir sırada hizalar (Örn. İç içe geçen kuleleri yan yana veya üst üste dizerek düzgün sıra oluşturabilir).

2 Yaş: Paralel Oyun Dönemi

Çocuğun kendi başınalığını ilan ettiği ama bir yandan da yaşıtlarını gözlemlediği dönemdir.

Diğer çocuklarla doğrudan oynamaz ancak aynı ortamda oynayıp aynı oyuncakları paylaşır (Bu duruma "Paralel Oyun" denir).
Kitaplardaki resimlere işaret eder ve tanıdık kişilerin isimlerini bilir.
Basit inandırıcı (mış gibi) oyunlar oynar.
Blokları istifler ve blok yapıları oluşturur.
Fiziksel aktivite gerektiren oyunlar oynar (Örn. Topa vurur ve fırlatır).

3 Yaş: Empati ve Karmaşık Oyunlar

Sosyalleşmenin ve arkadaşlık kavramının gerçek anlamda başladığı yaştır.

Arkadaşlarına şefkat, ilgi ve empati gösterir (Örn. Düşen veya üzülen arkadaşını öper).
Oyunlarda sıra almayı öğrenir ve bekleyebilir.
Bir konu hakkında konuşur veya tartışır.
Birbirine bağlı olmayan basit yapbozları tamamlar.
Rol yapma oyunları; birden fazla oyuncak (bebek ve oyuncak bebek evleri) ve daha karmaşık temalar içermeye başlar.

4 - 5 Yaş: Kurallar, Planlar ve Arkadaşlık

Oyunların kurallı hale geldiği, plan yapma becerisinin geliştiği evredir.

Yalnız oynamak yerine diğer çocuklarla oynamayı tercih eder.
Tahta veya kart oyunları gibi kurallı oyunlar oynar.
Oyunları ve etkinlikleri önceden planlar (Örn. "Sen doktor ol, ben hasta olayım").
Arkadaşlık ilişkileri derinleşir; arkadaşlarının kendisinden hoşlanıp hoşlanmadıklarına dair endişeler duyabilir.
Unutulmamalıdır ki her çocuğun gelişim hızı ve dünyayı algılayış biçimi kendine özgüdür. Bu basamaklar genel bir rehber niteliği taşır. Çocuğunuzun oyun dünyasına eşlik etmek, onun en iyi öğrenme aracıdır.